De theorie die therapie en de wellbeing industrie veroverde, klopt niet

Jarenlang kregen wij de vraag: waarom spreken jullie niet over de polyvagaaltheorie? Ons antwoord was eerlijk. Wij herkenden haar niet in de praktijk. De klassieke beschrijving van het autonome zenuwstelsel was wel herkenbaar, wel toepasbaar, wel betrouwbaar. Nu begrijpen we beter waarom.

39 experts. Een conclusie.

Het gaat niet om buitenstaanders of critici die de PVT nooit hebben bestudeerd. Negenendertig toonaangevende wetenschappers, gespecialiseerd in de fysiologie en evolutie van de nervus vagus en in sociaal gedrag bij gewervelde dieren, publiceerden onlangs een gezamenlijk artikel. Velen van hen worden in de PVT-literatuur zelf geciteerd als ondersteuning van de theorie. Op een uitzondering na accepteerden zij allen de uitnodiging tot medeauteurschap.

"De kernprincipes van de polyvagaaltheorie worden niet ondersteund door wetenschappelijk bewijs, en zijn in meerdere gevallen ronduit inconsistent met het bredere bewijsmateriaal."

Wat klopt er niet?

De wetenschappers toetsten vijf centrale elementen van de PVT aan de huidige stand van kennis. Op geen van deze punten hield de theorie stand:

• De claims over de nervus vagus

• De evolutionaire verhalen

• De neuroanatomie

• De claims over de exclusiviteit van sociaal gedrag bij zoogdieren ten opzichte van andere gewervelden

• De interpretaties van eerder baanbrekend onderzoek

  
  

Metafoor, kaart of raamwerk: het maakt niet uit als de basis ontbreekt

Sommigen verdedigen de PVT door te zeggen dat het slechts een metafoor, een kaart of een raamwerk is en geen strikte wetenschap. Maar ook die redenering houdt geen stand.

Een metafoor die als wetenschappelijke realiteit wordt gepresenteerd aan patienten of clienten is misleidend, ongeacht de goede bedoelingen erachter. Een kaart is alleen nuttig als zij enige overeenkomst vertoont met het werkelijke terrein. Wanneer de orientatiepunten geen wetenschappelijke basis hebben, loop je met die kaart verdwaald.

Wat betekent dit voor hartcoherentie en HeartMath?

Dit raakt ook aan bredere claims in de wellbeing industrie. Veel van wat rond hartcoherentie en HeartMath wordt beweerd, leunt op de veronderstelling dat RSA een directe maat is voor vagale tonus. Recente expertbeoordelingen laten zien dat dit een oversimplificatie is.

WAT ZIJN RSA EN VAGALE TONUS?

RSA (Respiratoire Sinusaritmie) is de natuurlijke variatie in hartslag tijdens de ademhaling. Bij inademing gaat de hartslag iets omhoog, bij uitademing iets omlaag. RSA is geen meetinstrument maar een fysiologisch verschijnsel dat gemeten wordt als onderdeel van HRV.

Vagale tonus is de mate van activiteit van de nervus vagus in rust. Een hoge vagale tonus wordt geassocieerd met betere emotionele regulatie en herstel na stress.

Het probleem: RSA wordt sterk beinvloed door ademfrequentie en ademdiepte. Iemand die langzaam en diep ademt krijgt automatisch een hogere RSA, los van wat zijn vagale tonus werkelijk doet. RSA is daardoor hooguit een indirecte, ruwe index van vagale betrokkenheid en geen directe maat.

Apparaten zoals die van HeartMath meten wel degelijk HRV-patronen, maar de coherentiescore is vooral een maat voor hoe regelmatig en ademgesynchroniseerd het hartritme is, niet voor vagale tonus of een gevoel van veiligheid. De fysiologische voordelen van deze protocollen komen waarschijnlijk voort uit langzame, ritmische ademhaling en algemene HRV-biofeedback. Waarvoor een eenvoudiger model volstaat dan het uitgebreide vagus- en veiligheidsverhaal dat in de wereld van hartcoherentie en polyvagaaltheorie vaak wordt gebruikt.

Wat betekent dit voor de praktijk?

Dit alles betekent niet dat lichaamsgerichte therapie, aandacht voor het zenuwstelsel of werken met belichaamde ervaring zinloos is. Integendeel. Maar het pleit er wel voor om nauwkeurigere verklaringen van het autonome zenuwstelsel te gebruiken als fysiologische kennis onderdeel is van het werk. Die verklaringen bestaan, al vergen ze enige inspanning om eigen te maken.

Het vraagt ook om eerlijkheid naar mensen over wat wetenschap is en wat interpretatie, metafoor of hypothese.

Wij werken door met de klassieke benadering van het autonome zenuwstelsel.

Niet uit gewoonte. Maar omdat ze nauwkeurig is. Goede adviezen verdienen een solide basis, en die basis verdient de best beschikbare kennis.

"De klassieke benadering van het autonome zenuwstelsel is niet ouderwets. Ze is nauwkeurig."