Meditatie beschadigt ook medewerkers. Dat zeggen 83 wetenschappelijke studies.

Meditatie beschadigt ook medewerkers. Dat zeggen 83 wetenschappelijke studies.editatie staat inmiddels op de agenda van bijna elk wellbeingprogramma. En terecht: de voordelen zijn uitgebreid gedocumenteerd. Minder stress, betere concentratie, meer veerkracht. Werkgevers die meditatie aanbieden doen dat vanuit oprechte zorg voor hun mensen.

Maar er is iets wat in die zorg structureel wordt overgeslagen. En het wordt tijd dat we het bespreken.

Wat de wetenschap al jaren weet

In 2020 publiceerde onderzoeker Miguel Farias met zijn team een systematische review in het toonaangevende tijdschrift Acta Psychiatrica Scandinavica. Ze analyseerden 83 studies met in totaal 6.703 deelnemers. De conclusie was helder: bij 8,3% van de mediteerders treden klinisch relevante bijwerkingen op. De meest gerapporteerde zijn angst (gevonden in 33% van de studies), depressie (27%) en cognitieve anomalieën (25%). Wat het extra verontrustend maakt: bijwerkingen komen ook voor bij mensen zonder enige psychische voorgeschiedenis.

Dit is geen fringe-onderzoek. Het is een peer-reviewed systematische review met 167 citaties.

Wanneer meditatie het dagelijks leven verstoort

Willoughby Britton, associate professor psychiatrie aan Brown University, is de meest gespecialiseerde onderzoeker op dit terrein wereldwijd. Ze ontwikkelde een gevalideerd 44-item interview waarmee ze bijwerkingen actief en gedetailleerd meet, afgenomen door een onafhankelijke beoordelaar. Haar bevindingen uit een studie onder 96 deelnemers aan een achtweeks mindfulnessprogramma zijn gepubliceerd in Clinical Psychological Science en hebben inmiddels 170 citaties.

Wat ze vond:

58% van de deelnemers ervaarde een negatieve, onaangename ervaring. 37% had een negatief effect op het dagelijks functioneren, zoals op werk, relaties of slaap. 6 tot 14% had hier nog steeds last van na meer dan een maand.

De meest voorkomende effecten met functionele impact zijn hyperarousal (verhoogde angst, slaapproblemen, prikkelbaarheid), dissociatie (emotionele gevoelloosheid, het gevoel niet aanwezig te zijn in het eigen lichaam) en het onverwacht opkomen van traumatische herinneringen.

Britton vergelijkt meditatie met aspirine. Effectief, breed inzetbaar, maar met bijwerkingen die je als aanbieder hoort te kennen, te communiceren en te monitoren. We geven aspirine niet uit zonder bijsluiter. Meditatie wel.

Wie loopt meer risico?

Niet iedereen reageert hetzelfde op meditatie, en sommige medewerkers zijn kwetsbaarder dan anderen. Drie groepen verdienen extra aandacht.

Mensen met een traumaverleden. Canby et al. toonde in 2025 in PLOS ONE aan dat mensen met een traumaverleden of subklinische PTSS significant vaker bijwerkingen ervaren en minder goed reageren op mindfulnessprogramma's. Mensen met negatieve jeugdervaringen. Goldberg et al. vond in een bevolkingsonderzoek onder 434 mediteerders dat wie als kind negatieve ervaringen had een verhoogd risico loopt op aanhoudende bijwerkingen. Mensen die intensief of onbegeleid mediteren. Farias et al. bevestigt dat intensieve retraites en onbegeleide beoefening de kans op bijwerkingen sterk vergroten.

Het probleem is dat deze medewerkers niet te herkennen zijn aan hun cv. Ze zitten gewoon in jouw programma.

Wat je als organisatie anders kunt doen

De oplossing is niet om te stoppen met meditatie. De oplossing is om het te behandelen zoals elk ander therapeutisch instrument: met verantwoording, zorgvuldigheid en een opvangstructuur. Op basis van onderzoek van Matko et al. (2025), Baer et al. (2019) en Canby et al. (2025) zijn er vijf concrete stappen die het verschil maken.

Ten eerste: screen voor aanvang. Vraag naar trauma, PTSS en psychische kwetsbaarheid. Dit is standaardpraktijk in psychotherapie, maar vrijwel afwezig in meditatieprogramma's op het werk. De meditatiedocent moet trauma-informed werken om signalen te herkennen en te begeleiden of doorverwijzen wanneer het misgaat.

Ten tweede: informeer eerlijk. Vertel deelnemers vooraf dat meditatie ook onplezierige ervaringen kan oproepen, wat normaal is en wanneer extra ondersteuning zinvol is. Dit vermindert schaamte bij degenen die er last van krijgen.

Ten derde: monitor actief en tussentijds. Niet alleen aan het einde van een programma. Passief monitoren onderschat de prevalentie structureel, zo blijkt keer op keer uit onderzoek.

Ten vierde: zorg voor laagdrempelige opvolging. Maak helder bij wie medewerkers terechtkunnen als een sessie iets moeilijks heeft losgemaakt. Dat hoeft geen groot systeem te zijn, maar het moet er zijn.

Ten vijfde: pas de intensiteit aan op de persoon. Groepsprogramma's en apps bieden geen begeleiding op maat. Overweeg hoe je dit structureel opvangt, zeker bij kwetsbaardere medewerkers.

Het goede nieuws

88% van de mensen die bijwerkingen ervaarden, zijn achteraf blij dat ze mediteerden. Dat blijkt uit het bevolkingsonderzoek van Goldberg et al. (2021, Psychotherapy Research). Bijwerkingen en voordelen sluiten elkaar niet uit.

Meditatie werkt. Maar het verdient een bijsluiter en professionele opvang. Als organisatie kun jij die als eerste meegeven.