Klagen op de werkvloer: teambuilding of verkapte stressbron?

Een zucht bij de koffieautomaat, een groepsapp die ontploft na een vervelend overleg, gezamenlijk mopperen over de zoveelste reorganisatie: het voelt verbindend als collega's samen stoom afblazen. Onderzoek laat echter zien dat dit gedeelde klagen, in de wetenschap co-rumination genoemd, het lichaam eerder langer in de stressstand houdt dan dat het verlicht.

Wat co-rumination met je lichaam doet

In een studie van psychologe Jennifer Byrd-Craven en collega's praatten vrouwen met een vriendin over een persoonlijk probleem. Hoe uitgebreider ze daarbij bleven hangen in het probleem en het bijbehorende negatieve gevoel, hoe sterker hun cortisol direct na afloop van het gesprek steeg (Byrd-Craven et al., 2008, Hormones and Behavior). Een vervolgstudie bevestigde dit en liet ook een stijging zien in alfa-amylase, een marker van het sympathische zenuwstelsel (Byrd-Craven et al., 2011, Journal of Social and Personal Relationships). Het lichaam reageert daarmee anders dan het gevoel op dat moment doet vermoeden: samen klagen voelt vertrouwd, terwijl het fysiek juist spanning opbouwt.

Waarom blijven hangen zoveel kost

De verklaring ligt in wat onderzoekers de perseverative cognition hypothese noemen: niet de gebeurtenis zelf, maar het aanhoudend erover blijven denken en praten verlengt de stressreactie (Brosschot et al., 2006, Journal of Psychosomatic Research). Een meta-analyse van zestig studies onderbouwt dit: piekeren hangt samen met hogere bloeddruk, hartslag en cortisol, en een lagere hartslagvariabiliteit, een maat voor hoe goed het lichaam herstelt van spanning (Ottaviani et al., 2016, Psychological Bulletin). Een recentere meta-analyse specifiek gericht op hartslagvariabiliteit bevestigt ditzelfde patroon in rust, tijdens spanning en in de herstelfase erna (Lim et al., 2026, International Journal of Psychophysiology).

Klagen is niet het probleem, vastzitten wel

Dit is geen pleidooi om klagen te verbieden. Piekeren tijdens sociale interacties bleek namelijk niet altijd schadelijk: bij weinig ervaren steun ging het gepaard met een lagere hartslagvariabiliteit, maar bij veel ervaren steun juist met een hogere (Gerteis et al., 2016, Psychophysiology). Niet het praten over problemen schaadt dus, maar het uitblijven van erkenning of een volgende stap. Datzelfde mechanisme speelt mee in de relatie tussen werkdruk en burn-outklachten, waarin werkgerelateerd piekeren een deel van die relatie verklaart (McCarrick et al., 2023, Psychology & Health).

Wat kun je als HR doen?

Herken je afdelingen of collega's die veel klagen? Geef dan geen ruimte om eindeloos te blijven hangen, maar wel even de tijd om het gevoel te delen. Vraag daarna wat een mogelijke oplossing is en wie daarbij kan helpen. Dat sluit aan bij het onderscheid tussen emotiegerichte en probleemgerichte coping uit de klassieke coping-theorie (Lazarus & Folkman, 1984): zo verschuift het perspectief van slachtoffer naar invloed. Ligt het probleem buiten iemands invloedssfeer, blijf dan vriendelijk herhalen dat erover blijven klagen niet helpt. Het is als gefrustreerd raken in de file: er is nog nooit een auto sneller van gaan rijden, maar het kost wel veel energie.

Dit artikel is het resultaat van een urenlang gesprek tussen Claude en Sander Gremmen, waarbij alleen wetenschappelijke artikelen als bron zijn gebruikt. Byrd-Craven, J. et al. (2008). Co-ruminating increases stress hormone levels in women. Hormones and Behavior. Byrd-Craven, J. et al. (2011). Stress reactivity to co-rumination in young women's friendships: Cortisol, alpha-amylase, and negative affect focus. Journal of Social and Personal Relationships. Brosschot, J. F. et al. (2006). The perseverative cognition hypothesis: A review of worry, prolonged stress-related physiological activation, and health. Journal of Psychosomatic Research. Ottaviani, C. et al. (2016). Physiological concomitants of perseverative cognition: A systematic review and meta-analysis. Psychological Bulletin. Lim, C., Mueller, E., & O'Brien, W. H. (2026). Perseverative cognition and vagally mediated heart rate variability in laboratory studies: A series of meta-analyses. International Journal of Psychophysiology. Gerteis, A. K. S. et al. (2016). When rumination counts: Perceived social support and heart rate variability in daily life. Psychophysiology. McCarrick, D. et al. (2023). The role of perseverative cognition in the job strain-health outcome relationship. Psychology & Health. Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, Appraisal, and Coping. Springer Publishing Company.